Окурмандарга сунушталган кыргыз тилиндеги сегиз мыкты китеп
2016-жылы чыккан китептердин арасынан жаңычылдыгы, окурмандардан суранып кайра басылганы жана кызыкчылык жараткандыгы менен өзгөчөлөнгөн сегиз китепти окурмандарга сунуштоону эп көрдүк.

Булардын бир катарын китеп дүкөндөрүнөн табуу кыйынчылыкка турганы менен китепканага баш баксаңыз, окуу шыбагасы буюрат.

Окумуштуулардын, изилдөөчүлөрдүн, ал гана эмес поэзияга суктанган акындар окуп чыккыла деген китептер менен төмөнкү тизмектен таанышсаңыз болот.
1
"Алыстагы ак жарык"
ыр жыйнагы,
автор — Нарсулуу Гургубаева
Жанры - поэзия

Груз – 200
Жүк – 200... Жүз? Эки жүз? Мүмкүн миң,
Каргыш тийгир, сен канчанчы табытсың?!
Кимдин азыр чарт айрылып күлкүсү,
Кимге өчтү жанып турган жарык Күн?
Жаш акын Нурсулуу Гургубаеванын ыр китебине эмне үчүн баш сөз жаздым?.. Бул китеп эмнеси менен окурманга кызыктуу болушу мүмкүн?.. Китептин башкы өзгөчөлүгү, ал жалпы чыгып жаткан поэтикалык китептердин "хорунан" айырмаланып турат. Ырлардын, ар бир саптын өзүнүн тагдыры, ыйы менен муңу, көз жашы менен сүйүнүчү, кубанычы менен кусасы бар. Бу ыр - ыр турмуш, ыр тагдыр, ыр көз караш. Автордун ырында анын терең, мазмундуу, ыргактуу, ойлуу саптары ири алды акындын поэтикалык дүйнө таанымынын кеңдигин ырастап турат. Китеп окурманды эң оболу жаңычылдыгы, өзгөчө адабий табияты менен кызыктырат.

Султан Раев,
жазуучу жана драматург
2
"Сагынбай"
(Кеменгер жөнүндө ода),
автор — Каныбек Иманалиев
Жанры - (очерк-эссе)

...Адеп күңгөйдөн Кочкорго көчүп барганда үй-бүлөсү менен катуу ооруп калышат. Сагынбай чечек менен ооруп, бир күнү жөөлүйт. Уйку-соонун ортосунда сырттан дүбүрт угулат. Көп жылкынын дүбүртү. Караса, кадимки Манастын колу экен. Алишер экөөнүн дене бою дүркүрөйт. Анан экөөнүн оозунан сөз төгүлүп, экөө тең жарышып "Манас" айтышат.
Бул китепте залкар манасчы Сагынбай Орозбаковдун өмүрү, чыгармачылыгы, үй-бүлөлүк тагдыры, улуу адамдар менен болгон мамилеси камтылган. "Сагынбай" китеби эң ириде манасчынын жашоосун чагылдырганы үчүн баалуу. Анын эң негизги өзгөчөлүктөрү эмнеде, табияты кандай, эмне касиети бар жана кантип ошондой манасчы болуп калган деген суроолорго жооп алабыз. Манасты таанып-билүү үчүн, манасчыны да таанып-билүү керек. Ошондуктан, бул китепти окурмандарга сунуш кылса болот.

Болот Акматов,
адабиятчы
3
"Антистандарт" ыр жыйнагы,
автор — Султан Раев
Жанры – поэзия

Пофигизм,
Популизм,
"Попканы" чайкап коюп,
Квадрат баштар жүрөт мында,
Интеллект "файлынан"
Тешилип түшүп калган,
Баштары көктү казып,
Буттары покту басып.
Китептеги айтылган ойлор ири, салмактуу жана оор экен. Антистандарт — кыргыз поэзиясына жаңылык алып келген китеп болуп турат. Анын өзгөчөлүгү кыргыз поэзиясындагы стандарттардын бардыгын талкалагандыгында. Кыргыз окурмандарына ойлорунун жаңылыгы жана уйкаштарды жокко чыгарып, стандартка каршы чыккандыгы менен баалуу. Китепти барактай келгенде көрө-биле турган нерселер көп экендигине күбө болобуз. Мен Раевдин бул китебинен улам анын поэзиясы дүйнөлүк поэзия деп эсептегендиктен окурмандарга сунуштайм.

Карбалас Бакиров,
акын
4
"Туяк ырчы".
Түзүүчү — Эгемберди Эрматов
Жанры – насаат ырлары, термелер

Акыр заман болордо –
Темирди жиптей өрөрсүң,
Ааламды үйдөй көрөрөсүң.
Уулуң кетет Урумга,
Кызың кетет Крымга.
Мингениң темир ат болот,
Окуганың кат болот.
Менин бул китепти окууга сунуштаган себебим - биринчиден, бул тааныш эмес ысым, анын чыгармалары кийин гана жыйналган, ал эми тааныш эмес ысым ар дайым кызыктуу болот. Экинчиден, Туяк ырчы көрөсөн, олуя адам болгондой, азыркы болуп жаткан демографиялык кыймылдарды, ыйман кризисин, адеп деградацияларын мындан 120 жылдай илгери эле айтып кетиптир. Үчүнчүдөн, анын тили аябай кооз, ичкиликтердин майин, жагымдуу тили менен ырдаган. Ушул себептерден улам кыргыз окурмандарына сунуш кылам.

Абдыкерим Муратов,
профессор, публицист
5
"Чаң баспасын сөздөрдү",
автор — Токтосун Самудинов
Жанры — балдар ырлары

Алыс – жакын, жай – чапчаң,
Ачык – бүркөк, жер – асман...
Мындай асыл сөздөрдү
Ой-сандыктан алып чык.
Ким көбүрөөк таба алат,
Анда эмесе, жарыштык!
Токтосун Самудинов дегеле өзүнүн чыгармачылыгында эне тилге кубат берген жазуучулардын бири. Ал эми бул китеп көбүнчө калькалап, айрыкча, орус мектебин бүтүп, кыргыз тилин билбей калган кыргыздар үчүн аябай керектүү. Анткени мында ар бир сөздүн мааниси такталат, элдик лексиканын ажарын ачкан эң сонун сөздөр ыр менен берилет. Бул китепти ар бир сөздү өз ордунда колдонууга багыт берген, өзүнчө бир усулдук колдонмо десек да болот. Жалпылай айтканда, кыргыз дүйнө таанымы үчүн керектүү эмгектердин бири. Мектеп окуучусунан баштап чоң кишилерге чейин колдонсо болот.


Үмүт Култаева,
адабиятчы, профессор
6
"Эки дөөнүн кармашы",
автор — Шайлообек Дүйшеев
"Эки дөөнүн күрөшү" окурмандардын өтүнүчү менен кайрадан иштелип, кошумчаланып басылган.

Жанры – поэма

Көйкаптан келген Жолойдун
Көөдөнүн жерден жулду эми.
Көксөөсүн басып кыргыздын,
Көңтөрүп жерге урду эми.
Көк туусун кыргыз көтөрүп,
Көйгөлөп дуулдап турду эми.
Манастын эпизоддорунан өзүнчө табылга таап чыкканы — китептин автору Шайлообек Дүйшеевдин жаңычылдыгы. "Манастын" темасынан таасирленип чыккан ыр түрүндөгү чыгармасы көптөрдү кайдыгер калтырбайт. Кошой менен Жолойдун күрөшү өзүнчө бир кызыктуу эпизод. Намыс үчүн кыргыздар керек болсо жанын берген эл эмеспи. Токсондогу Кошойдун кыргыздын намысына жарап бергендегисин жөнөкөй көркөм табылга таап "Манасты" түшүнбөгөндөргө жеткирип отурат. Бул өтө кызыктуу окуя болгон үчүн окурмандарга сунуштайт элем.

Жылдыз Орозобекова,
адабиятчы, профессор
7
"Бакшы менен Чыңгыз хан",
автор — Арслан Койчиев
Жанры — роман

" — Кара башың жуткурдуку, эмне мынча өчөштүң? Өз канымдан өнүгүп чыгып, өзүмө кайдан өчмөндүү?, — деди Чынгыз хан.

Чакчелекей түшкөн дүйнөнү тиктеп, чамасы куруду.

— Өзөктөн чыккан өрт болдуң, өлөт алгыр! Төгөрөктүн төрт бурчун тең бөлдүм эле, чачылган дүйнөнү теңдедим эле, Теңирим өзү жалгаган тукумду өөдө дедим эле! — деди . – Сүбөңдү өөдө.
Мен Арслан Койчиевдин бул китеби канчалык зор чеберчилик, талант менен жазылганын айтпай эле коёюн. Бирок сөз баалаган, сөз сыйлаган окурманга аны сөздүн кереметин, касиетин сезиш үчүн да окуп коюуну кеңеш берээр элем. Буга чейин чыккан "Мисмилдирик" сыяктуу эле "Бакшы менен Чынгызханды" окуганда да автордун сөз байлыгынын кеңдигине, ал эл арасындагы, а түгүл көбүбүз унутуп койгон ширелүү сөздөрдү канчалык чебер пайдаланганын көрүп, бали дейсиң. Автордун эне тилин мынчалык терең билгендиги таң калдырат, көңүл кубантат.

Мамат Сабыров,
журналист жана жазуучусу
8
"Жан дептер",
автор — Сагын Акматбекова
Жанры — эссе, поэзия

Алты-мышка чыкканда
Аз оюн, кем туз учуна
Айла жок керек көчүшүм.
Шиш така кийген бутума
Кемпирдин сүйрөп кепичин...
Китептин экинчи бөлүгүндө автордун эсселери, кара сөз түрүндөгү чыгармалары жарыялаган. Алар көлөмү жагынан чакан, кээ бири бир же эки сүйлөмдөн гана турат, бирок көтөргөн ойлору бийик, салмактуу. Алардын көбү ыр сыяктуу, ыргактуу, лирикалуу жазылган. Эсселери – тунук тамчыдай көңүл сергитет. Чыгарманын баарында өзү катышат, ал бир ойду сыртынан туруп сүрөттөбөйт, чордонунда өзү турат бирде кубанып, бирде муңайып, бирде ыйлап, бирде каткырып... Китеп ушунусу менен окумдуу.

Топчугүл Шайдуллаева,
публицист
Автор
Нургүл Максутова

Дизайнер
Даниил Сулайманов

Фото
Табылды Кадырбеков
Made on
Tilda